İlk Müslüman Türk Devletleri Kültür ve Medeniyet

Cevapla
MSB
Mesajlar: 2584
Kayıt: Pzr Tem 07, 2019 1:47 pm

İlk Müslüman Türk Devletleri Kültür ve Medeniyet

Mesaj: # 3046Mesaj MSB
Prş Ara 05, 2019 6:20 pm


DEVLET YÖNETİMİ


Semboller: Kılıç, Yay, Örgin, Otağ, Hutbe, Tıraz (Elbise), Hilat (Hediye), Çetr (Şemsiye), Sikke (Para) ve Beraat (Atama)’dır.

Unvanlar: Han, Hakan, İlig, Erkin, Bey, Padişah, Sultan, Sultan-ı Azam, Melik ve Şah’dır.

Kut anlayışı değişmemiştir. Tarihteki Türk devletlerinin hepsinde vardır sadece Türkiye Cumhuriyetinde yoktur.

Saray Görevlileri:

Candar: Hükümdarı Korur
Alemdar: Bayrak, Sancak
Silahtar: Hükümdarın silahıyla ilgilenir
Taştdar: Hükümdarın temizlik işleriyle ilgilenir
Şaraptar: Hükümdarın içecekleriyle ilgilenir
Hansalar: Hükümdarın sofrası ile ilgilenir
Çaşnigir: Hükümdarın yiyecekleri ile ilgilenir
Camedar: Hükümdarın giysisiyle ilgilenir
Emir-i Şikar: Hükümdarın av partilerini düzenler
Hacip:

Hükümet ile halk arasında ara bulucudur.

Görevleri:

Hükümdar ve vezirden sonra gelen en yetkili kişidir.
Hükümdar ile devlet, hükümdar ile halk arasındaki ilişkileri düzenler.
Uygun gördüklerini Divan-ı Mezalime çıkarır.
En bilginine “Has Hacip, Uluğ Hacip veya Hacibül Hüccab” denir.
Devlet Görevlileri:

Amid: Sivil Yönetici
Amil: Selçuklularda vergi toplayan kişi
Yuğruş: Karahanlılarda vezir
Muhtesip: Belediye işlerinden sorumludur. Çarşı ve pazarı denetler.
Melik: Hükümdarın oğludur.
Atabey: Eğitimden sorumludur.
Şirne: Askeri vali.
Divan-ı Saltanat

Divan-ı İstifa: Ekonomi ile ilgili görevleri yerine getirir. Başındaki kişiye Müstevfi denir.
Divan-ı Arz: Askeri işlerle ilgilenir. Başındakine Emir-i Arz denir.
Divan-ı İşraf: Denetim görevlerini yerine getirir. Başındakine Müşrif-i Memalik denir.
Divan-ı Tuğrai: Yazışma işleriyle ilgilenir. Başındakine Tuğrai denir.
Niyabet-i Saltanat: Sultanın olmadığı zamanlarda devleti yönetir. Naib unvanını alır.
Divan-ı Mezalim: Haksızlığa uğrayan, Siyasi suçlar, Vakıfları denetlemek ve Muhtesibin yerine getiremediği kararları verir. Sultan başkanlık eder.

HUKUK

İlk Türk-İslam hukukunun oluşmasında:

Oğuzların getirdiği esaslar
Oğuzların kabile gelenekleri
Uygur, Akhun ve Sasani gelenekleri etkili olmuştur.
Şeri ve Örfi olarak ikiye ayrılır: Şeri: Evlenme, Miras, Ticaret, Boşanma gibi hukuki konuları kapsar. Örfi: Sosyal ve Güvenlik konularını kapsar. Askeri Davalar: Kadıeşker (Kadıasker) askeri davaları görür.

ORDU

a) Gulam Ordusu 2’ye ayrılır:

Guleman-ı Saray:
– Sarayı korur.
– Maaşları direkt verilir.
– Beştagani adında maaş alır.
– Her ırktan asker bulunur
Hassa Ordusu
– Sadece Türklerden oluşur
– Ordunun vurucu gücüdür
– Eyaletlerde bulunur
– Maaş yerine ikta verilir.
NOT: İslam öncesine göre orduya getirilen en büyük yenilik Gulam’dır.

b) Melik ve Atabey Ordusu

c) Türkmenler

d) Bağlı beylik ve devlet ordusu

SOSYAL HAYAT

İmarethane: Aşevi
Tabhane: Misafirhane
Debbahhane: Dericilik
Kapan: Tek bir cins malın satıldığı yer
Bedesten: Kapalı Çarşı
Sebil: Çeşme
Tutmaç: 11. yüzyılda Türklerin milli yemeğidir. Ramazanın ilk günü yapılır.
Kümbet: Anıt mezar. Siyasiler ve eşleri için yapılır.
Türbe: Dini kişilerin mezarıdır.
Külliye: Toplu yapılardır. Caminin etrafına yapılır.
Arasta: Çarşı
Bangah: Saray
Tekke: Din öğretilen görünüm
Zaviye: Tekkenin küçüğü
Darülafiye, Darüşsıhha, Maristan ve Bimaristan (Bimarhane): Hastane demektir.

TOPRAK YÖNETİMİ


Mülk topraklar: Müslümanlar Öşür, Gayrimüslimler Haraç
Miri Topraklar:
Has: Geliri sultana bırakılır.
Vakıf: Geliri sosyal ve dini kurumlar için ayrılır.
İkta: Geliri devlet memuru ve komutanlar için ayrılır.

EĞİTİM

Karahanlılar ilk Türk-İslam medresesi olan Semerkant medresesini yapmışlardır.
Danişmentliler Anadolu’da kurulan ilk medrese olan Yağıbasan medresesini yapmışlardır.
Büyük Selçuklular İlk medreseyi Nişabur’da açtılar. En büyük mederese Bağdat medresesidir.

Danişment: Öğrenci
Müderris: Öğretmen
İcazetname: Diploma
Molla: Fıkıh veya islami ilimlerde yetişen en üst öğretmen
1. Cabr, Riyaziye, Hesap: Matematik demektir.
2. Hendese: Geometri
3. Müsellesat: Trigonometri
4. Simya: Kimya
5. Tabiyet: Çevre
6. Nücum ve Hıyet: Astronomi
Megazi: Savaş
Siyer: Hayat
Hadis: Peygamber Sözleri
Fıkıh: İslam Hukuku
Sünnet: Peygamber Davranışları
Kelam: İslam Felsefesi
NOT 1: Tefsir ile uğraşana Müfessir denir. Hadis ile uğraşana Muhaddis denir.
NOT 2: Büyük Selçuklu Devletinde medrese açılmasının nedenleri:

Bilim insanı yetiştirmek,
Devlet memuru yetiştirmek,
Zararlı fkir akımlarına karşı fikir üretebilmek.
1. Eser: Terim
2. Ciltleyen: Mücellid
3. Yazar: Müellif
4. Çoğaltan: Müstervih
5. Nakkah: Mühür sanatı ile uğraşan

MİMARİ VE SANAT

a) Mimari

Karahanlılar:

Arap Ata Türbesi
Ayşe Bibi Türbesi
Gazneliler:

Zafer Kuleleri
Leşker-i Bazaar Cami
Büyük Selçuklu Devleti:

İran’da bulunur.
Diyarbakır Ulu Camisine ekleme yapmışlar.
NOT: 4 ve 6 minareli cami Osmanlılarda bulunur. Selçuklular 2 minareli cami yapmışlardır.

b) Sanat

Hat Sanatı:

Arapçayı güzel yazma sanatıdır.
Bu sanatla uğraşana hattat denir.
Amasyalı Yakut ilk büyük Türk hattattır.
Minyatür Sanatı:

Perspektife dikkat edilmez.
Kişiler statülerine göre büyük veya küçük çizilir.
Tasvir sanatıdır.
Musavver veya Nakkaş denir.
Tezhip Sanatı:

Kitap süslemede kullanılır.
Altınlamak, yaldızlamak anlamına gelir.
Diğer Sanatlar:

Ebru Sanatı
Telkari: Gümüş işleme
Malakari: Duvar süsleme
Vitray: Cam süsleme
Maden İşlemeciliği
Ahşap İşlemeciliği
Ciniclik
Önemli Kişiler ve Özellikleri

Farabi

Al Phoribius ve Muellim-i Sani olarak bilinir.
Kitabül Musiki: Dünyanın yazılmış ilk müzik kitabıdır.
İhsaül Ulüm: İlimleri sınıflandırdığı kitap
El Medinetül Fazıla: Şehir yönetimi
Birleşmiş milletlerin temel fikrini atan kişidir.
Türk-İslam dünyasında pozitif bilimleri başlattı.
Astronomi, Felsefe, Tıp gibi alanlarda uğraşmıştır.
Gazali

Felsefecidir. Genellikle dini bilgilerle uğraşmıştır. Hasan Sabbaha karşı.
Nizamiye Medreselerinin Bağdat rektörüdür.
Haşhaşilere karşı fikir üretmiştir.
Asarül Bakiye adındaki eserinde Türk dünyası hakkında bilgi vermiştir.
Biruni(Beyruni)

Lakabı El Üstad’dır.
Yer çekimini Newton’dan önce söylemiştir.
Jeodazi(Yer Bilimi) ilimini buldu.
Dünyanın çapını hesapladı.
Gazneliler döneminde yaşadı.
İbn-i Sina

Avicenna olarak tanınır.
Mikrobu bulmuştur.
El Kanun-u Fit Tıp: Avrupa’da ders kitabı olarak okutuldu.
Kitabüş Şifa adında eser vardır.
Zekeriya Er Razi

Avrupa’da İbn-i Sina’dan sonra tanınan ikinci tıp bilginidir.
Çiçek ve Kızamık hastalıklarının farkını buldu.
El Havi ansiklopedisi 17. yüzyıla kadar ders kitabı olarak okutuldu.
Fezari

Dünya tarihinde astronomi ile uğraşan ilk İslam bilginidir.
Usturlab adı verilen bir aletle Güneş ve Ay tutulmalarını hesap etmiştir.
Cabir Bin Hayyan

Geber adı verilir.
Modern kimyanın kurucusudur.
Alaşımlardan yapay altın elde etmeye çalışmıştır.
İlk defa hassas terazi kullanmıştır.
Asitlerle uğraşmıştır.
Kitabül Kimya adlı eseri vardır.
Atomun parçalanabileceğini ilk öne süren bilim insanıdır.
Harezmi

Algorisma adı verilir.
Cebrin kurucusudur.
Hisabül Cebr Vel Mukabele kitabı vardır.
Sayıların yanına 0 yazmayı bulmuştur.
İbn-i Rüşt

Avereos adında bilinir.
Her zaman aklı ön planda tutmuştur.
Aristoyu Avrupa’ya anlattı.
Felsefecidir.
Abdullah İbn-i Firnan

Dünya tarihinde ilk uçuş denemesini yapmıştır. Fakat ölmüştür.

YAZI, DİL VE EDEBİYAT

Yusuf Has Hacip

Kutadgu Bilig eserinı yazdı.
Tamgaç Buğra Han’a sundu.
Mutluluk veren bilgi anlamına gelir.
İlk Türk-İslam edebi eseridir.
Siyasetname özelliği taşır.
Kaşgarlı Mahmut

Divanı Lügatid Türk adlı eserini yazdı.
El muktebi Billah’a sunmuştur.
Arapça yazılmıştır.
Türkçe’nin Arapça’dan üstün olduğunu kanıtlamaya çalıştı.
Toplum bilimci, etnograf, filolog ve haritacıdır.
Türk dünyasına ait bir harita bulunur.
7500 Türkçe kelime vardır.
Edip Ahmet Yükneki

Atabetü’l Hakayık eserini yazdı.
Hakikatlerin eşiği anlamına gelir.
Ahmet Yesevi

Divanı Hikmet kitabını yazdı.
Azerbaycan ve Türkistan bölgesinin Müslümanlaşmasını sağladı.
İlk Türk mutasavvıfıdır.
Timur mezarını bulup yaptırmıştır.
Satuk Buğra Han’a sundu.
Utbi

Tarih-i Yemin adlı kitabı yazdı.
Gaznelilerin tarihini anlatmıştır.
Firdevsi

Şehname adlı eseri yazdı.
İran-Turan mücadelelerini anlatır.
Alp Er Tunga Afrasiyap olarak bilinir
Gazneli Mahmut’a sundu.
Ali Şir Nevai

Muhakemetül Lugateyn adlı eseri yazdı.
Türkçenin Farsçadan üstün bir dil olduğunu söyler.
Çağatay Türkçesinin en büyük şairidir.
Vezir Nizamülmülk

Siyasetname adlı eseri yazdı.
Devlet nasıl yönetilmeli sorusuna cevap aradı.
Ömer Hayyam

Rubai adlı eseri vardır.
Matematik ve Astronomi ile uğraştı.
Sebüktekin

Pendname adlı eseri vardır.
Çocuklarına ve komutanlarına öğüt vermek amaçlı yazmıştır.



kariyermemur.com



Cevapla

“KÜLTÜR VE MEDENİYET” sayfasına dön